Ruốc Quảng Bình

Một trong những đặc sản ấy, tưởng chừng bé nhỏ và giản dị, nhưng lại gói trọn linh hồn của vùng đất Quảng Bình đó chính là ruốc tháng sáu, một món quà của biển cả dâng tặng đúng mùa, đúng lúc, đúng tấm lòng.

Ruốc là con gì? Sao lại là đặc sản?

Ruốc là một loài nhuyễn thể nhỏ bé, thường sống thành từng đàn lớn gần bờ biển. Hình dáng của ruốc tương tự tôm nhỏ nhưng không có càng, thân mềm, khi đánh bắt được thường có màu hồng tươi hoặc hơi đỏ, đặc biệt là trong những ngày tháng sáu, khi ruốc vào mùa rộ.

Dân gian Quảng Bình có câu “Ruốc tháng sáu là máu rồng ” Một câu ngạn ngữ chứa đầy tầng nghĩa. Trước hết, nó thể hiện sự quý hiếm và giá trị đặc biệt của ruốc tháng sáu – vì không phải năm nào cũng có ruốc vào đúng tháng này. Và nếu có, thì những đàn ruốc thường đặc biệt tươi ngon, mập thịt, màu đỏ hồng như “máu rồng”. Ở người Việt xưa, rồng là linh vật cao quý – nên bất cứ điều gì được ví với rồng đều hàm chứa sự thiêng liêng và đặc biệt.

Thế nên, người dân Đồng Hới nói riêng và Quảng Bình nói chung luôn xem ruốc tháng sáu như lộc trời ban, là dấu hiệu tốt lành báo hiệu mùa cá bội thu, năm làm ăn thuận lợi.

Ruốc sau khi đánh bắt được rửa sạch bằng nước biển để giữ vị ngọt nguyên bản, sau đó có thể chế biến theo nhiều cách. Tùy từng gia đình, từng khẩu vị mà món ruốc có thể được làm khô, làm mắm, muối mặn hay muối lạt, hoặc để ăn tươi trong ngày.

Một trong những cách thưởng thức ruốc đơn giản nhất là ruốc tươi ăn kèm với khế chua, thịt luộc, bánh đúc hoặc cơm nóng. Dù không tẩm ướp cầu kỳ, chỉ một chút muối và ớt tươi, nhưng hương vị lại vô cùng đậm đà. Vị mặn mà của biển, vị ngọt tự nhiên từ thịt ruốc cùng vị chua chua, thanh thanh của khế hòa quyện lại tạo nên một bản giao hưởng dân dã nhưng độc đáo mà không món cao lương mỹ vị nào sánh bằng.

Một cách chế biến phổ biến khác là làm mắm ruốc. Mắm ruốc là món ăn quen thuộc trong mâm cơm hàng ngày của người Quảng Bình. Với quy trình lên men tự nhiên, ruốc sau khi rửa sạch sẽ được ướp muối theo tỷ lệ nhất định, ủ trong chum, vại khoảng vài tuần đến vài tháng. Khi ăn, chỉ cần pha thêm chút đường, tỏi, ớt, chanh là đã có thể làm nước chấm ngon tuyệt cho rau luộc, thịt heo, bánh khoái hoặc bún. Mùi mắm ruốc nồng nàn có thể khiến người lạ chưa quen thì e ngại, nhưng một khi đã “nghiện” thì không thể nào dứt ra được.

Ngoài ra, người dân địa phương còn sấy khô ruốc rồi bảo quản để dùng dần hoặc bán cho du khách. Ruốc khô có thể để được lâu hơn, dễ mang đi xa, thích hợp làm quà tặng cho người thân.

Món ăn của ký ức, món quà của lòng quê

Với người Quảng Bình, ruốc tháng sáu không chỉ là thực phẩm. Nó còn là một phần ký ức. Là hương thơm mẹ phơi ruốc trước sân nhà, là bàn tay bà muối ruốc trong vại sành, là bữa cơm quê đạm bạc với bát ruốc, khế chua và chút rau luộc mà vẫn ngon lạ lùng. Bao thế hệ lớn lên cùng mùi ruốc, đi xa rồi lại nhớ mùi ấy da diết.

Không ít người con Quảng Bình xa quê mỗi khi về thăm nhà lại không quên mua vài lọ mắm ruốc, vài gói ruốc khô mang theo, như thể mang một chút hơi thở biển quê theo mình. Có người còn ví von, mùi ruốc là “mùi của mẹ, của đất, của trời Quảng Bình”.

Ngày nay, ruốc tháng sáu Quảng Bình được bày bán rộng rãi và tiện lợi hơn. Du khách có thể dễ dàng tìm thấy các sản phẩm ruốc chất lượng tại:

Chợ Đồng Hới – nơi có nhiều sạp hàng chuyên bán ruốc tươi, ruốc khô, mắm ruốc tự làm với giá cả hợp lý, không quá đắt đỏ.

Các cửa hàng đặc sản – nông sản sạch tại TP Đồng Hới như trên đường Trần Hưng Đạo, Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt… đều có bán ruốc đóng lọ đảm bảo vệ sinh và dễ vận chuyển. Ngoài ra, một số làng nghề chế biến ruốc truyền thống ở vùng ven biển cũng là điểm đến thú vị để bạn tận mắt xem quy trình làm ruốc và chọn mua sản phẩm tươi ngon ngay tại chỗ.

Nếu một lần ghé Quảng Bình, đừng quên thử món ruốc – thứ “máu rồng” của biển cả – để cảm nhận trọn vẹn vị mặn mà của đất trời nơi đây.