Khu lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp 

Tiếp nối hành trình tìm về những giá trị cốt lõi của vùng đất Quảng Bình cũ trong lòng tỉnh Quảng Trị mới, sau khi đã đứng trước biển cả bao la tại Vũng Chùa, điểm dừng chân thứ tám sẽ đưa chúng ta về với một không gian bình dị và gần gũi hơn bao giờ hết. Đó chính là Khu lưu niệm Đại tướng Võ Nguyên Giáp, tọa lạc bên dòng sông Kiến Giang hiền hòa thuộc thôn An Xá, xã Lệ Thủy hiện nay (trước đây là xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy).

Nơi kết tinh lòng biết ơn

Nếu Vũng Chùa là nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp yên nghỉ thì Lệ Thủy chính là nơi “chôn nhau cắt rốn”, nơi nuôi dưỡng tâm hồn và ý chí của vị tướng huyền thoại từ thuở thiếu thời. Với mình, mỗi lần trở về An Xá là một lần được đắm mình trong không gian văn hóa làng quê thuần khiết, để thấy rằng sự vĩ đại đôi khi lại bắt nguồn từ những điều mộc mạc nhất.

Khu lưu niệm hiện nay là một quần thể kiến trúc hài hòa, kết tinh lòng biết ơn vô bờ bến của nhân dân dành cho vị Đại tướng kính yêu. Điểm nhấn nổi bật nhất tại đây chính là sự hiện diện song hành của hai công trình: một bên là ngôi Nhà lưu niệm – nơi Đại tướng sinh ra và lớn lên, và bên cạnh là Nhà tưởng niệm Đại tướng được xây dựng bằng đá tự nhiên nguyên khối, vừa được khánh thành và đưa vào hoạt động vào tháng 12/2024. Cả hai căn nhà cùng nằm trên một mảnh đất liền thổ, tạo nên một sợi dây liên kết vô hình nhưng chặt chẽ giữa quá khứ và hiện tại, giữa hơi thở cuộc sống đời thường và sự tôn nghiêm của một nhân cách lớn. Đứng giữa mảnh sân vườn xanh mướt bóng cây, mình cảm nhận được sự giao thoa tuyệt vời giữa phong cách kiến trúc cổ Việt Nam và vẻ đẹp bền bỉ của đá xanh, tượng trưng cho ý chí kiên cường, bất khuất của người chiến sĩ cả đời vì dân vì nước.

Công trình mới nhất – Nhà tưởng niệm Đại tướng – thực sự đã để lại trong mình một ấn tượng sâu sắc về thị giác lẫn cảm xúc. Ngôi nhà được thiết kế theo phong cách kiến trúc cổ, mộc mạc nhưng đầy uy nghi, hòa quyện tuyệt đối vào khung cảnh yên bình của làng quê An Xá. Tầng trệt của ngôi nhà được xây dựng vững chãi hoàn toàn bằng đá xanh, như một biểu tượng cho bản lĩnh và sức mạnh của quân đội nhân dân Việt Nam mà Người là người anh cả. Lên đến tầng hai, mình lại thấy một sự chuyển mình đầy tinh tế với các chi tiết được chế tác từ gỗ lim thượng hạng, mang vẻ đẹp trang nhã và ấm áp. Những câu đối khắc trên gỗ với ý nghĩa sâu sắc không chỉ ca ngợi tài thao lược mà còn tôn vinh đức độ vẹn toàn của Đại tướng, khiến mỗi bước chân tham quan đều trở nên chậm rãi và đầy suy tư.

Điểm khiến mình phải dừng lại thật lâu chính là cánh cổng tam quan được tạc từ đá nguyên khối sừng sững ngay lối vào. Nó như một cánh cửa ngăn cách sự ồn ào của thế giới bên ngoài, dẫn lối du khách bước vào một không gian linh thiêng và tĩnh mịch. Tại đây, sự sang trọng không đến từ những chất liệu hào nhoáng mà đến từ sự chắc chắn của đá và sự bền bỉ của gỗ, giống như nhân cách của Đại tướng: giản dị nhưng vô cùng vĩ đại. Mỗi phiến đá xanh như kể lại câu chuyện về một người con của quê hương Lệ Thủy đã đi ra thế giới với một trái tim nồng nàn yêu nước, để rồi cuối cùng, lòng biết ơn của triệu người lại được tạc vào đá, trường tồn cùng thời gian ngay tại mảnh đất Quảng Trị mới này.

Những kỷ vật nhuốm màu thời gian

Bên cạnh sự uy nghi của công trình mới, trái tim của khu lưu niệm vẫn là ngôi nhà gỗ ba gian hai chái được phục dựng nguyên bản trên nền đất cũ. Đây chính là nơi Đại tướng đã sống những năm tháng thơ ấu cho đến năm 13 tuổi, trước khi rời quê hương vào học tại Trường Quốc học Huế. Ngôi nhà cũ được xây dựng từ đầu thế kỷ 20, dù đã bị đốt phá trong chiến tranh nhưng đến năm 1977, sau khi đất nước thống nhất, nó đã được tái hiện lại trọn vẹn từng chi tiết. Bước qua ngưỡng cửa gỗ, mình thấy hiện ra trước mắt một không gian sống đậm chất làng quê miền Trung với bộ bàn ghế gỗ giản đơn, tủ sách khiêm nhường, chiếc giường ngủ mộc mạc… Tất cả đều là những kỷ vật quý giá, gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Người qua những năm tháng chiến đấu gian khổ.

Ngắm nhìn những bức ảnh đen trắng đã nhuốm màu thời gian, những kỷ vật nhỏ bé mà Đại tướng từng sử dụng, mình thực sự cảm động trước tình yêu quê hương đất nước nồng nàn tỏa ra từ những điều bình dị ấy. Ngôi nhà không chỉ là một di tích lịch sử – văn hóa nổi tiếng mà còn là một lớp học về nhân cách cho thế hệ trẻ. Đến đây, du khách sẽ hiểu rằng vị tướng lừng lẫy thế giới ấy từng là một cậu bé hay lam hay làm trên những triền sông, từng đọc sách dưới ánh đèn dầu và mang theo tinh thần của dòng sông Kiến Giang trong suốt hành trình cách mạng của mình. Với mình, việc thăm ngôi nhà lưu niệm là cách tốt nhất để “chạm” vào linh hồn của vùng đất Lệ Thủy, để thấy được sự gần gũi, bình dị của một nhân vật lịch sử mà chúng ta vẫn hằng kính trọng.

Kết thúc chuyến tham quan Khu lưu niệm tại làng An Xá, mình mang theo một cảm giác nhẹ nhõm và đầy cảm hứng. Dù Quảng Bình và Quảng Trị nay đã hòa làm một, nhưng giá trị tâm linh và lịch sử của ngôi nhà bên dòng Kiến Giang vẫn luôn là một cột mốc không thể thay thế. Nếu bạn đã từng mê mẩn với những hang động kỳ vĩ hay những bãi biển xanh trong, hãy dành một khoảng lặng để tìm về đây. Đến để thấy một Quảng Trị mới sâu sắc hơn qua những kỷ vật của Đại tướng, và để lòng mình được sưởi ấm bởi tình yêu quê hương xứ sở. Tin mình đi, đứng giữa không gian làng quê thanh bình, nghe tiếng lá xào xạc trong vườn nhà Đại tướng, bạn sẽ thấy chuyến hành trình của mình trở nên ý nghĩa và trọn vẹn hơn bao giờ hết!