Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn bến phà Long Đại

Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn Bến phà Long Đại nằm tại địa bàn thôn Long Đại, xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị (Km 1004 + 810 đường Hồ Chí Minh nhánh Đông) – Nơi đây không chỉ là Di tích lịch sử cấp Quốc gia mà còn là một địa chỉ đỏ thiêng liêng, ghi dấu những chiến công hiển hách cùng sự hy sinh oanh liệt của hàng trăm bộ đội, công binh và thanh niên xung phong trong chiến tranh chống Mỹ cứu nước.

Tọa độ lửa trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại

Trước năm 1965, phà Long Đại nằm trên tuyến đường Quốc lộ 15A, do ngành Giao thông vận tải quản lý. Khi đế quốc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, các điểm nút giao thông huyết mạch như phà Quán Hàu trên Quốc lộ 1 và phà Long Đại trên Quốc lộ 15A lập tức trở thành những trọng điểm đánh phá ác liệt nhằm ngăn chặn sự chi viện của hậu phương miền Bắc cho chiến trường miền Nam. Bến phà sau đó được bàn giao cho lực lượng quân đội và giao nhiệm vụ trực tiếp cho Đoàn 500 Tổng cục Hậu cần tiền phương.

Trong suốt giai đoạn từ năm 1965 đến năm 1972, không quân Mỹ đã thực hiện cuộc chiến tranh hủy diệt tại khu vực vượt sông Long Đại với hàng ngàn tấn bom đạn. Nơi đây trở thành một trong những điểm vượt sông trọng yếu và ác liệt nhất trên hệ thống đường Trường Sơn – Hồ Chí Minh. Dưới làn mưa bom bão đạn, đơn vị Công binh C16 (thuộc Binh trạm 16, Đoàn 500) cùng nhiều lực lượng binh chủng hợp thành đã anh dũng bám trụ ngày đêm. Với tinh thần “Tất cả vì tiền tuyến! Tất cả vì miền Nam ruột thịt!”, khẩu hiệu “Mỗi chuyến phà thông là một chiến công góp phần giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước” đã trở thành mệnh lệnh từ trái tim của mỗi người lính.

Bằng những chiến công đặc biệt xuất sắc trong việc đảm bảo thông xe, thông bến kịp thời, ngày 18/6/1969, đơn vị C16 công binh phà Long Đại đã vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh ký quyết định phong tặng danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Hai bên bờ sông Long Đại thời kỳ ấy là một hệ thống trận địa phòng không dày đặc với lưới lửa tầm cao, tầm trung, tầm thấp của bộ đội chủ lực và dân quân du kích. Tiêu biểu là Trung đội nữ 12,7mm trực chiến xã Xuân Ninh đã dũng cảm bắn rơi máy bay Mỹ ngay tại bờ Nam bến phà, được Bác Hồ gửi tặng Huy hiệu của Người.

Khúc ca bi hùng của 16 liệt sĩ TNXP C130

Nhắc đến bến phà Long Đại, du khách không khỏi nghẹn ngào khi lắng nghe câu chuyện hy sinh oanh liệt của 16 liệt sĩ Thanh niên xung phong thuộc đơn vị C130 (quê hương huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình). Các anh, các chị bước vào chiến trường khi tuổi đời mới mười bảy, đôi mươi, mang theo nhiệt huyết thanh xuân mở đường 18 thuộc hệ thống đường Trường Sơn phục vụ chiến dịch Nam – Lào từ tháng 4/1971.

Tháng 7/1972, khi địch đánh phá hủy diệt bến phà Long Đại, đơn vị C130 được điều động khẩn cấp ra đóng quân và thường trực ứng cứu bến phà 2 bờ Bắc. Khoảnh khắc bi hùng nhất diễn ra vào ngày 19/9/1972: trong lúc đang làm nhiệm vụ ứng cứu khẩn cấp để thông xe tại bến phà 2, một đợt bom thảm từ máy bay Mỹ đã đánh trúng hầm trú ẩn của đơn vị. 15 chiến sĩ thanh niên xung phong (7 nữ, 8 nam) đã hy sinh ngay tại chỗ. Mấy ngày sau, vào ngày 23/9/1972, thêm một đồng chí trong đơn vị ngã xuống ngay trên bến phà. Tên tuổi và sự hy sinh kiên cường của 16 người con Thái Bình đã khắc sâu vào lòng sông Long Đại và ký ức của nhân dân địa phương.

Để ghi nhớ công ơn trời biển của các anh hùng liệt sĩ và đáp ứng nguyện vọng hương khói tri ân của nhân dân cả nước, Cụm di tích Bến phà Long Đại đã được đầu tư quy hoạch và xây dựng trên diện tích rộng 12 ha ở hai bên bờ sông. Trong đó, công trình Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn Bến phà Long Đại cùng các hạng mục phụ trợ như Tháp báo ân, Tháp chuông, Nhà bia ghi công 16 liệt sĩ TNXP C130 đã được hoàn thành, trở thành một không gian tâm linh vô cùng trang nghiêm và tĩnh mịch.

Nếu có dịp dừng chân tại Bến phà Long Đại, du khách sẽ được ngắm nhìn nhịp cầu đường sắt Thống Nhất dài 178m bắc qua sông Long Đại chạy song hành cùng cầu Long Đại Đông Trường Sơn vươn cao như hình tượng rồng lớn vượt sông. Giữa khung cảnh thiên nhiên thanh bình hôm nay, thắp một nén hương thơm tại Đền tưởng niệm, lắng nghe tiếng chuông thỉnh ngân vang trên sông Long Đại, mỗi người đều cảm nhận được sự giao thoa thiêng liêng giữa quá khứ bi hùng và hiện tại hòa bình.

Đền tưởng niệm liệt sĩ Trường Sơn Bến phà Long Đại không chỉ là nơi yên nghỉ, tri ân những người con đã ngã xuống vì độc lập tự do, mà còn là một địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống yêu nước sâu sắc cho thế hệ trẻ. Nơi đây khơi dậy lòng tự hào dân tộc và nhắc nhở mỗi du khách thập phương về giá trị đắt giá của hòa bình trên con đường hành hương về với vùng đất lịch sử Quảng Trị.